Katoen voelt voor veel mensen als een vanzelfsprekend materiaal. Het is zacht, vertrouwd en verwerkt in alles van T-shirts en hoodies tot handdoeken, beddengoed en ondergoed.
Toch staan we meestal nauwelijks stil bij de weg die katoen aflegt voordat het als kledingstuk in onze kast terechtkomt. We zien het eindproduct, voelen de stof en beoordelen de pasvorm, maar de teelt van de katoenplant, de verwerking van de vezels en de omstandigheden in de rest van de productieketen blijven grotendeels buiten beeld.
Dat verandert wanneer er op een kledinglabel biologisch katoen staat.
Zo’n vermelding klinkt direct als een betere keuze. In veel opzichten kan dat ook zo zijn. Tegelijkertijd is biologisch katoen geen materiaal zonder impact en zegt het woord biologisch niet automatisch alles over het uiteindelijke kledingstuk.
Om een bewuste keuze te kunnen maken, is het daarom belangrijk om niet alleen te weten dát katoen biologisch is, maar ook wat dit precies betekent, welke onderdelen van de keten daarmee worden gecontroleerd en welke problemen er nog steeds blijven bestaan.
De reis begint niet bij het kledingstuk
Wanneer je een katoenen T-shirt aantrekt, begint het verhaal niet in de kledingfabriek. Het begint op een akker.
Katoen groeit aan een plant. Nadat de katoenbollen zijn geoogst, worden de vezels van de zaden gescheiden. Vervolgens worden die vezels gereinigd, tot garen gesponnen, geweven of gebreid, geverfd en uiteindelijk verwerkt tot een kledingstuk.
Iedere stap vraagt om grondstoffen, arbeid, energie en transport.
Het verschil tussen gangbaar en biologisch katoen begint al tijdens de teelt. Biologisch katoen is afkomstig van landbouw die aan erkende biologische normen voldoet. Binnen die normen gelden onder andere beperkingen voor het gebruik van bepaalde synthetische bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Ook genetisch gemodificeerd uitgangsmateriaal past niet binnen de uitgangspunten van biologische landbouw. Welke precieze eisen gelden, hangt af van de toegepaste biologische standaard en certificering. IFOAM Organics International licht de uitgangspunten rond genetische modificatie binnen biologische landbouw verder toe.
Biologisch katoen is dus niet simpelweg dezelfde katoenplant met een ander label. Het verschil zit in de manier waarop de plant wordt geteeld en in de controle die nodig is om de biologische herkomst aantoonbaar te maken.
Waarom de manier van telen ertoe doet
Landbouw heeft invloed op de bodem, het water, de biodiversiteit en de mensen die op en rond de akkers werken.
Bij biologische teelt ligt de nadruk meer op het behoud van natuurlijke processen in de bodem en op het beperken van middelen die schadelijk kunnen zijn voor mens en omgeving. Dat betekent niet dat er helemaal niets wordt gebruikt om gewassen te beschermen. Biologische landbouw werkt wel vanuit andere regels en toegestane methoden dan gangbare landbouw.
Het doel daarvan is niet alleen om katoen te produceren, maar om dat te doen op een manier die de landbouwgrond ook op langere termijn bruikbaar houdt.
Dat is belangrijk, omdat een akker geen eindeloze productiemachine is. De bodem bevat organisch materiaal, voedingsstoffen en levende organismen die samen bepalen hoe gezond en weerbaar de grond is. Wanneer de kwaliteit van die bodem achteruitgaat, wordt het steeds moeilijker om gewassen op een stabiele manier te blijven verbouwen.
Biologische teelt probeert daarom meer rekening te houden met het landbouwsysteem als geheel, in plaats van uitsluitend te kijken naar de hoeveelheid katoen die op één moment kan worden geoogst.
Gebruikt biologisch katoen altijd minder water?
Biologisch katoen wordt regelmatig gepresenteerd als katoen dat automatisch veel minder water gebruikt. In de praktijk is dat te eenvoudig.
Het watergebruik van katoen hangt onder andere af van de regio, het klimaat, de bodem, de opbrengst per hectare en de vraag of een gewas afhankelijk is van regen of kunstmatig wordt geïrrigeerd. Twee katoenvelden kunnen daardoor een heel verschillende waterimpact hebben, ook wanneer op beide biologisch wordt geteeld.
Het is daarom verstandiger om biologisch katoen niet uitsluitend te beoordelen op één algemene waterclaim.
De waarde van biologische teelt zit in een breder geheel: regels voor de landbouwmethode, de herkomst van de vezel en de manier waarop met bodem, gewasbescherming en de integriteit van het biologische materiaal wordt omgegaan.
Dat maakt biologisch katoen in onze ogen een bewustere grondstofkeuze. Het betekent niet dat ieder biologisch katoenen kledingstuk onder alle omstandigheden automatisch de laagste totale milieu-impact heeft.
Biologisch betekent niet impactloos
Ook biologisch katoen moet worden geoogst, gereinigd, gesponnen, gebreid of geweven, geverfd, afgewerkt, verpakt en vervoerd.
Voor al die stappen zijn machines, energie, water, hulpstoffen en arbeid nodig.
Een biologisch geteelde katoenvezel kan later in de keten alsnog worden verwerkt in een fabriek waar veel energie wordt gebruikt. De stof kan worden geverfd met processen die belastend zijn wanneer daar onvoldoende controle op plaatsvindt. Een kledingstuk kan lange afstanden afleggen voordat het bij de klant terechtkomt.
Het woord biologisch heeft in de eerste plaats betrekking op de herkomst en teelt van de grondstof. Om ook iets te kunnen zeggen over de verwerking daarna, zijn aanvullende eisen en betrouwbare certificeringen nodig.
Daarom vinden we het belangrijk om biologisch katoen niet te presenteren als een eenvoudige oplossing voor alle problemen in de kledingindustrie.
Het is een verbetering binnen een keten die nog steeds impact heeft.
Een biologisch materiaal zegt niet automatisch alles over arbeidsomstandigheden
Een andere veelvoorkomende misvatting is dat biologisch katoen automatisch betekent dat iedereen in de volledige productieketen onder goede omstandigheden werkt.
Dat hoeft niet zo te zijn.
Een certificering kan gericht zijn op de biologische herkomst van het materiaal, zonder dat diezelfde certificering alle sociale omstandigheden in spinnerijen, ververijen en kledingfabrieken beoordeelt.
Daarom moet je bij een keurmerk altijd kijken naar de reikwijdte. Wat wordt precies gecontroleerd? Alleen het percentage biologisch materiaal? Ook de verwerking? Ook gebruikte chemicaliën? En zijn er daarnaast criteria voor mensenrechten en arbeidsomstandigheden?
Een logo op een label is pas werkelijk informatief wanneer duidelijk is wat erachter zit.
Niet ieder keurmerk controleert hetzelfde
Binnen de textielsector bestaan verschillende standaarden voor biologische materialen. Twee bekende voorbeelden zijn GOTS en OCS.
GOTS
GOTS staat voor Global Organic Textile Standard. Deze standaard kijkt niet alleen naar de aanwezigheid van gecertificeerde biologische vezels, maar stelt ook eisen aan meerdere stappen in de verwerking van textiel. Daaronder vallen milieucriteria, eisen voor chemische inputs en sociale en mensenrechtencriteria binnen het toepassingsgebied van de standaard. De naleving wordt gecontroleerd via onafhankelijke certificering. De volledige reikwijdte is terug te vinden in de officiële GOTS-standaard.
Dat maakt GOTS breder dan een controle die uitsluitend bevestigt dat een bepaald percentage van een product uit biologisch geteelde vezels bestaat.
OCS
OCS staat voor Organic Content Standard. Deze standaard is vooral bedoeld om biologisch materiaal door de keten heen te volgen en de claim over de biologische inhoud van een product te verifiëren.
OCS controleert de chain of custody: de route van gecertificeerd biologisch materiaal vanaf de eerste verwerking tot aan het uiteindelijke product. De standaard beoordeelt echter niet automatisch het gebruik van chemicaliën of de bredere sociale en milieuprestaties van alle productiestappen. Textile Exchange beschrijft de werking en reikwijdte van OCS.
OCS kan dus waardevolle informatie geven over de herkomst en traceerbaarheid van het materiaal, maar vertelt niet hetzelfde verhaal als GOTS.
Het ene keurmerk is daarmee niet simpelweg een andere naam voor het andere. Ze hebben ieder een eigen functie en reikwijdte.
Waarom transparantie belangrijker is dan één mooi woord
Woorden als biologisch, verantwoord en duurzaam worden gemakkelijk gebruikt in marketing. Ze klinken positief en geven een product direct een bepaalde uitstraling.
Maar een consument heeft weinig aan zo’n woord wanneer niet wordt uitgelegd wat ermee wordt bedoeld.
Gaat het om honderd procent biologisch katoen of om een deel van de samenstelling? Welke certificering is van toepassing? Geldt die certificering voor het materiaal, voor de verwerking of voor een groter deel van de keten? Uit welke andere materialen bestaat het product?
Transparantie betekent niet dat ieder product perfect moet zijn. Het betekent dat een merk duidelijk maakt welke keuzes zijn gemaakt, waarop claims zijn gebaseerd en waar beperkingen blijven bestaan.
Wij vinden dat geloofwaardiger dan doen alsof één materiaalkeuze alle gevolgen van kledingproductie laat verdwijnen.
Waarom Monsieur Cliqo kiest voor biologisch katoen
Voor Monsieur Cliqo is biologisch katoen geen eindpunt en ook geen middel om te beweren dat onze kleding volledig zonder impact wordt gemaakt.
Het is een bewuste keuze binnen de mogelijkheden die we hebben.
Wanneer we kunnen kiezen tussen een conventionele grondstof en een gecertificeerd biologisch alternatief dat beter aansluit bij de richting van het merk, kiezen we voor dat alternatief. Daarbij kijken we niet alleen naar het woord biologisch, maar ook naar samenstelling, certificering, kwaliteit, pasvorm en de productiepartner achter het kledingstuk.
De kleding moet namelijk niet alleen op papier verantwoord lijken. Ze moet ook prettig dragen en lang genoeg meegaan om daadwerkelijk onderdeel te worden van iemands garderobe.
Een materiaal dat duurzamer wordt geproduceerd maar na korte tijd zijn vorm verliest, nauwelijks wordt gedragen of snel wordt vervangen, sluit niet aan bij wat wij willen maken.
Daarom zien we materiaalkeuze en kwaliteit niet als twee losse onderwerpen.
Ze horen bij elkaar.
Materiaal is slechts één onderdeel van het product
De uiteindelijke impact van kleding wordt niet alleen bepaald door de vezel waarvan het is gemaakt.
Ook het ontwerp, de kwaliteit van de stof, de constructie, het productievolume, het transport en het gebruik door de klant spelen een rol.
Een goed materiaal kan alsnog onderdeel worden van een systeem waarin enorme voorraden worden aangelegd en onverkochte producten overblijven. Een gecertificeerd kledingstuk kan nauwelijks worden gedragen. Een stevige hoodie kan onnodig snel worden vervangen omdat er alweer een nieuwe trend verschijnt.
Daarom produceren wij na bestelling.
We willen niet op voorhand grote hoeveelheden kleding laten maken in de hoop dat alles uiteindelijk wordt verkocht. Door te produceren wanneer iemand daadwerkelijk een product kiest, beperken we het risico op onnodige voorraad.
Dat model maakt kleding niet impactloos. Voor iedere bestelling moeten nog steeds materialen worden verwerkt en producten worden vervoerd. Het zorgt er wel voor dat we niet bewust meer laten maken dan op dat moment wordt gevraagd.
Voor ons past dat bij dezelfde gedachte als de keuze voor biologisch katoen: niet doen alsof alles is opgelost, maar per onderdeel kijken wat aantoonbaar beter kan.
Ook de levensduur telt
Een biologisch katoenen hoodie die slechts enkele keren wordt gedragen, is niet automatisch een betere keuze dan een bestaand kledingstuk dat nog jarenlang wordt gebruikt.
Dat is misschien niet de meest commerciële boodschap voor een kledingmerk, maar wel een belangrijke.
Nieuwe kleding kopen heeft altijd gevolgen. Ook wanneer die kleding uit betere materialen bestaat en binnen een zorgvuldigere keten wordt geproduceerd.
De vraag is daarom niet alleen welk materiaal je koopt. De vraag is ook of je het product werkelijk nodig hebt, hoe vaak je het gaat gebruiken en hoe lang je er goed voor wilt zorgen.
Was kleding niet vaker dan nodig. Volg het waslabel. Behandel een kleine vlek waar mogelijk plaatselijk. Laat kleding aan de lucht drogen wanneer dat kan. Repareer een losse naad of knoop voordat een beschadiging groter wordt.
Een betere grondstof krijgt meer waarde wanneer het uiteindelijke kledingstuk ook langer wordt gedragen.
Is biologisch katoen altijd de beste keuze?
Er bestaat geen materiaal dat in iedere situatie en op ieder onderdeel automatisch het beste is.
Materialen hebben verschillende eigenschappen, toepassingen en gevolgen. Ook bij biologisch katoen kunnen teeltomstandigheden, opbrengsten, verwerking en transport sterk verschillen.
Daarnaast is niet ieder kledingstuk geschikt om uitsluitend uit katoen te maken. Soms worden andere vezels toegevoegd voor stevigheid, vormbehoud, elasticiteit of een specifieke functie.
De relevante vraag is daarom niet of biologisch katoen perfect is.
De relevante vraag is of het binnen een bepaald product een aantoonbaar bewustere en passende keuze vormt, en of het merk daar eerlijk over communiceert.
Voor veel van onze kleding is het antwoord daarop ja. Biologisch katoen sluit aan bij het comfort, de uitstraling en de kwaliteit die we zoeken, terwijl de gecertificeerde herkomst ons meer houvast geeft over de manier waarop de grondstof is geteeld en door de keten is gevolgd.
Dat is waardevol, ook al is het niet het volledige antwoord op alle uitdagingen binnen textiel.
Een betere keuze vraagt nog steeds om kritisch kijken
Duurzaamheid wordt ongeloofwaardig wanneer merken alleen vertellen wat goed klinkt.
Daarom willen we ook benoemen wat biologisch katoen niet doet.
Het neemt niet automatisch alle uitstoot weg. Het voorkomt niet vanzelf dat kleding te veel wordt geproduceerd. Het garandeert zonder aanvullende criteria niet dat iedere werknemer in de keten onder goede omstandigheden werkt. Het zorgt er niet voor dat een kledingstuk vanzelf jarenlang wordt gedragen.
Biologisch katoen kan een betere basis vormen. Daarna blijven er keuzes nodig in ontwerp, verwerking, productie, verkoop en gebruik.
Dat geldt voor ons als merk en voor de persoon die het kledingstuk uiteindelijk draagt.
Beter materiaal. Dezelfde verantwoordelijkheid.
Biologisch katoen lost niet alles op.
Dat hoeft ook niet de maatstaf te zijn om een keuze waardevol te maken.
Wanneer we wachten op een materiaal of productiemethode zonder enige impact, kunnen we lang wachten. Kleding maken vraagt altijd om grondstoffen, arbeid, energie en vervoer.
Wat we wel kunnen doen, is voorkomen dat die werkelijkheid wordt gebruikt als excuus om niets te verbeteren.
We kunnen bewustere grondstoffen kiezen. We kunnen beter kijken naar certificeringen. We kunnen alleen produceren wanneer er vraag is. We kunnen duidelijker communiceren over wat een product wel en niet is. En we kunnen kleding maken met de bedoeling dat ze vaak en langdurig wordt gedragen.
Biologisch katoen is binnen die aanpak geen perfecte oplossing.
Het is een bewuste stap.
En zoals vaker bij Do Better zit de vooruitgang niet in doen alsof alles ineens goed is. Ze zit in de bereidheid om per keuze te blijven kijken of het beter kan.
Look Good. Do Better.
